W lipcu 2025 r. polskie media masowo podały, że „85% Polaków używa marihuany”. Liczba pochodzi z badania PolDrugs 2025, przeprowadzonego wyłącznie wśród użytkowników tematycznych grup konopnych na Facebooku i Instagramie. Reprezentatywne badania populacyjne — ESPAD 2024 i badania CBOS — wskazują na wartości kilkukrotnie niższe. Niniejszy artykuł analizuje metodologiczne przyczyny rozbieżności oraz przedstawia rzetelny stan faktyczny.

Badanie PolDrugs 2025 a rzeczywistość populacyjna — analiza danych i błędy medialne

Skąd pochodzi liczba 85%?

W lipcu 2025 roku Frontiers in Psychiatry opublikował trzecią edycję cyklicznego polskiego badania PolDrugs. Wyniki szybko przebiły się do mediów: portale informacyjne, serwisy konopne i blogi zdrowotne doniosły, że niemal co drugi Polak regularnie sięga po marihuanę, a co dziesiąty nigdy jej nie próbował.

Tymczasem kluczowe dane dotyczące próby badawczej, zawarte w sekcji metodologicznej artykułu naukowego, w przekazach medialnych były konsekwentnie pomijane.

Próba: 2 447 respondentów, wiek 13–63 lata, średnia 27 lat.

Metoda rekrutacji: anonimowa ankieta online, promowana wyłącznie w tematycznych grupach na Facebooku i Instagramie dotyczących substancji psychoaktywnych.

Czas zbierania danych: listopad–grudzień 2024 r.

Z tak zdefiniowanej próby wynika, że badanie objęło osoby, które: (a) są aktywne w mediach społecznościowych, (b) należą do grup tematycznie związanych z używkami oraz (c) dobrowolnie zdecydowały się wypełnić ankietę. To klasyczna próba nielosowa, selektywna ze względu na zainteresowania respondentów.

Błąd selekcji próby — dlaczego 85% nie oznacza 85%

W metodologii badań społecznych opisany problem nosi nazwę selection bias — błędu selekcji. Jego mechanizm jest prosty: wynik pomiaru zależy od tego, kto znalazł się w próbie. Jeśli próba nie jest reprezentatywna dla całej populacji, wyniki nie mogą być do tej populacji uogólniane.

Analogia: Badacz chce ustalić, ile osób w Polsce regularnie grywa w szachy. Rekrutuje respondentów wyłącznie przez facebookowe grupy szachistów. Wynik: 94% ankietowanych grywa co najmniej raz w tygodniu. Wniosek medialny: ‚94% Polaków gra w szachy.’ – wniosek oczywiście nieprawdziwy.

W przypadku PolDrugs 2025 mechanizm jest identyczny. Użytkownicy grup konopnych na Facebooku to populacja, która w ogromnej większości już używa marihuany — po to do tych grup dołączyła. Wynik bliski 100% jest więc matematycznie przewidywalny i nie mówi nic o przeciętnym Polaku.

Co więcej, autorzy badania sami wskazują to ograniczenie w sekcji limitations, czego przekazy medialne nie odzwierciedliły.

Rzeczywiste dane — co mówią badania reprezentatywne?

Rzeczywisty obraz użycia marihuany w Polsce tworzą badania przeprowadzone na próbach losowych, reprezentatywnych dla całej populacji. Dwa najważniejsze źródła to ESPAD 2024 oraz badania CBOS.

ESPAD 2024 — europejski standard

European School Survey Project on Alcohol and Drugs (ESPAD) to prowadzone co cztery lata badanie ankietowe na reprezentatywnych próbach uczniów szkół ponadpodstawowych. W Polsce edycja 2024 objęła ponad 6 400 uczniów w dwóch kohortach wiekowych: 15–16 lat i 17–18 lat. Ankiety przeprowadzono audytoryjnie w klasach, metodą papierową. 

Źródło: Raport ESPAD 2024 Polska, KCPU / Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, marzec 2025.

Wyniki są jednoznaczne: wśród 15-16-latków marihuana przynajmniej raz w życiu trafiła do rąk co ósmego ucznia — nie co drugiego. Wśród starszej grupy odsetek rośnie do nieco ponad jednej trzeciej. Co istotne, oba wskaźniki wykazują trend spadkowy w porównaniu do poprzedniej edycji z 2019 roku. Jednoczesny wzrost zainteresowania mefedronem i lekami bez recepty wskazuje na przesunięcie preferencji, a nie ogólny wzrost eksperymentowania.

Skala dla dorosłej populacji

ESPAD obejmuje wyłącznie uczniów szkół ponadpodstawowych, nie dostarcza więc danych dla ogółu dorosłych Polaków. Badania prowadzone wśród pełnoletnich mieszkańców Polski, w tym cykliczne sondaże CBOS oraz raporty Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, konsekwentnie wskazują, że marihuana w ciągu ostatnich 12 miesięcy była używana przez około 5–8% dorosłych Polaków. Odsetek jest wyższy w grupie wiekowej 18–34 lata — sięga około 15–20% — jednak nawet wśród młodych dorosłych pozostaje kilkukrotnie niższy od liczby podawanej przez PolDrugs.

Zestawienie danych — PolDrugs vs. badania reprezentatywne

* Dwie wartości odpowiadają kohortom 15–16 i 17–18 lat. Dane dla dorosłych Polaków ogółem: ok. 5–8% (szacunki na podstawie KBPN i CBOS).

Dlaczego dokładność danych ma znaczenie?

Błędne dane o skali zjawiska mogą prowadzić do co najmniej trzech rodzajów zniekształceń w debacie publicznej.

• Po pierwsze — efekt normalizacji. Doniesienia medialne w stylu ‚85% Polaków pali marihuanę’ mogą tworzyć fałszywe wrażenie powszechności zachowania, co wpływa na percepcję norm społecznych, szczególnie wśród młodzieży.
• Po drugie — błędna alokacja zasobów profilaktycznych. Polityka zdrowotna powinna być oparta na danych populacyjnych. Zawyżona ocena skali zjawiska może prowadzić do nieadekwatnego rozłożenia środków na profilaktykę kosztem innych obszarów zdrowia publicznego.
• Po trzecie — instrumentalizacja danych w debacie politycznej. Zarówno zwolennicy depenalizacji, jak i jej przeciwnicy mogą selektywnie cytować badania pasujące do ich narracji. Wiarygodna debata wymaga oparcia o dane reprezentatywne, nie o badania selekcyjne.

Żadna z powyższych uwag nie podważa wartości poznawczej PolDrugs jako badania subpopulacji osób używających substancji psychoaktywnych i aktywnych online. Badanie to dostarcza cennych informacji o wzorcach używania, postawach wobec ryzyka i zachowaniach zdrowotnych tej grupy. Problem leży wyłącznie w sposobie jego komunikowania przez media.

Wnioski

Badanie PolDrugs 2025, opublikowane w Frontiers in Psychiatry, jest wartościowym narzędziem do opisu zachowań specyficznej subpopulacji — młodych, miejskich użytkowników substancji psychoaktywnych aktywnych w mediach społecznościowych. Nie jest jednak i nie może być traktowane jako ogólnopolskie badanie populacyjne.

Reprezentatywne dane, dostarczane przez ESPAD 2024 i badania KBPN, wskazują, że marihuana w ciągu ostatnich 12 miesięcy była używana przez 14,5–23,7% polskiej młodzieży szkolnej — i przez ok. 5–8% dorosłych Polaków ogółem. Tendencja wśród młodzieży jest przy tym spadkowa w porównaniu do 2019 roku.

Kluczowy wniosek: Liczba ‚85%’ opisuje środowisko użytkowników internetowych grup konopnych, a nie polskie społeczeństwo. Jej bezkrytyczne przenoszenie na całą populację jest błędem metodologicznym o istotnych konsekwencjach dla polityki zdrowotnej i debaty publicznej.

Źródła

Malczewski A. i in. (2025). PolDrugs 2025: Third edition of Polish epidemiological survey on psychoactive substance use patterns. Frontiers in Psychiatry.

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (2025). Raport ESPAD 2024 Polska. KCPU, Warszawa.

European Union Drugs Agency / EUDA (2025). Key findings from the 2024 European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs. EUDA, Lizbona.

Centrum Badania Opinii Społecznej – CBOS (2024). Postawy Polaków wobec depenalizacji marihuany. CBOS, Warszawa.

Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii – KBPN (2024). Raport o stanie narkomanii w Polsce.